Bloga Dön
Kurumsal Çözümler

Bütçe Takip Programı: Bütçe ve Gerçekleşen Karşılaştırma

Bütçe takip programı nasıl çalışır? Masraf merkezi ve ay bazında bütçe satırları, revize bütçe, muhasebeden gelen gerçekleşen, satın alma taahhütleri, kalan bütçe ve aşımda onay akışı.

Bütçe YönetimiFinansRaporlamaKurumsal Yazılım

Bütçe takip programı, şirketin yıl başında planladığı harcamaları masraf merkezi, hesap ve ay bazında tutan, bunları muhasebedeki gerçekleşen tutarlarla ve henüz faturası gelmemiş satın alma taahhütleriyle karşılaştıran yazılımdır. Kısa cevap: kalan bütçe yalnızca bütçe eksi harcanan değildir; bütçe eksi harcanan eksi taahhüt edilendir. Program bu hesabı her an güncel tutar ve kalan bütçeyi aşan bir talep geldiğinde onay ister.

Bütçe takibi neden Excel ile zorlaşır?

Bütçe çoğu şirkette yıl başında büyük bir Excel dosyası olarak hazırlanır. Sorun hazırlıkta değil, yıl içinde başlar. Muhasebe verisi ay kapanınca, birkaç hafta gecikmeyle gelir; satın alma birimi verdiği siparişleri ayrı bir listede tutar; departman yöneticisi kendi kopyasında çalışır. Haziran ayında bütçe revize edildiğinde hangi dosyanın geçerli olduğu tartışılır. Sonuçta yöneticiler bütçeyi aştıklarını ancak fatura muhasebeye işlendikten sonra öğrenir; o noktada harcama zaten yapılmıştır.

Bütçe kontrolü harcamadan önce yapılırsa kontroldür; faturadan sonra yapılırsa yalnızca rapordur.

Bütçe takip programında olması gereken özellikler

  • Bütçe satırı: masraf merkezi, hesap kodu, ay ve tutar; tutarlar kuruş cinsinden tamsayı olarak saklanır, ondalık hata birikmez.
  • Versiyonlar: onaylanan ilk bütçe kilitlenir, revizyonlar ayrı versiyon olarak tutulur; raporda ilk bütçe ile revize bütçe yan yana görülür.
  • Gerçekleşen: muhasebe programındaki fiş satırları masraf merkezi ve hesap koduyla otomatik eşlenir, elle kopyalanmaz.
  • Taahhüt: onaylanmış ama faturası gelmemiş satın alma siparişleri kalan bütçeden düşülür.
  • Sapma raporu: bütçe, gerçekleşen, taahhüt, kalan ve sapma yüzdesi; ay, çeyrek ve yıl toplamı.
  • Onay akışı: kalan bütçeyi aşan talep, tutara göre bir üst yöneticiye ya da finans birimine düşer.
  • Yetki: her yönetici yalnızca kendi masraf merkezini görür, finans tüm şirketi görür.

Kalan bütçe ve sapma nasıl hesaplanır?

Hesap tek bir anahtar üzerinden yapılır: masraf merkezi, hesap kodu ve ay. Bu anahtar için bütçe toplamı, muhasebedeki gerçekleşen toplamı ve açık siparişlerin taahhüt toplamı alınır. Kalan bütçe, bütçeden gerçekleşen ve taahhüdün çıkarılmasıyla bulunur; sapma ise gerçekleşenin bütçeden farkıdır. Yeni bir talep kalan tutarı aşıyorsa onaya gider. Aşağıdaki örnek bu mantığı gösterir:

type BudgetLine = { costCenter: string; account: string; month: string; amountKurus: number };
type Actual = { costCenter: string; account: string; month: string; amountKurus: number };
type Commitment = { costCenter: string; account: string; month: string; openKurus: number };

function sumFor<T extends { costCenter: string; account: string; month: string }>(
  rows: T[],
  pick: (row: T) => number,
  key: { costCenter: string; account: string; month: string },
): number {
  return rows
    .filter((r) => r.costCenter === key.costCenter && r.account === key.account && r.month === key.month)
    .reduce((s, r) => s + pick(r), 0);
}

function remaining(
  budget: BudgetLine[],
  actuals: Actual[],
  commitments: Commitment[],
  key: { costCenter: string; account: string; month: string },
) {
  const planned = sumFor(budget, (r) => r.amountKurus, key);
  const spent = sumFor(actuals, (r) => r.amountKurus, key);
  const committed = sumFor(commitments, (r) => r.openKurus, key);
  const left = planned - spent - committed;
  return { planned, spent, committed, left, variance: spent - planned };
}

function needsApproval(requestKurus: number, leftKurus: number): boolean {
  return requestKurus > leftKurus;
}

Burada iki kural önemlidir. Birincisi, fatura geldiğinde sipariş taahhüdü kapanır ve tutar gerçekleşene geçer; aynı harcama iki kez düşülmez. İkincisi, revize bütçe eski versiyonun üzerine yazılmaz, yeni versiyon olarak kaydedilir; böylece yıl sonunda ilk plana göre sapma da raporlanabilir. Bu yazı genel bir yazılım rehberidir; mali ya da muhasebe danışmanlığı değildir, bütçe politikanızı mali müşavirinizle birlikte belirleyin.

Bütçe takibi diğer sistemlere nasıl bağlanır?

Bütçe programı veri üretmekten çok veri toplar. Gerçekleşen tutarlar resmi kaydın tutulduğu muhasebe programından gelir; bu aktarımın nasıl kurulduğunu muhasebe programı entegrasyonu yazımızda anlattık. Taahhütler satın alma takip programı içindeki onaylı siparişlerden okunur ve bütçe kontrolü talep aşamasında yapılır. Daha küçük işletmelerde kasa ve banka hareketlerini izlemek yeterli olabilir; bu ihtiyaç için gelir gider takip programı yazısı daha uygun bir başlangıçtır.

Hazır program mı, özel yazılım mı?

ERP ürünlerinin çoğunda bir bütçe modülü bulunur ve standart bir masraf merkezi yapısı için yeterli olabilir. Bütçe onay kurallarınız şirkete özelse, birden çok şirket ya da para birimiyle çalışıyorsanız, proje bazlı bütçe tutuyorsanız ya da muhasebe ve satın alma farklı sistemlerdeyse özel geliştirme daha az ödün verir. Karar vermeden önce geçen yılın bütçe dosyasını ve revizyonlarını incelemek, gerçek ihtiyacı görmenin en hızlı yoludur.

Sonuç

İyi bir bütçe takip programı bütçeyi masraf merkezi, hesap ve ay bazında tutar, revizyonları versiyonlar, gerçekleşeni muhasebeden ve taahhüdü satın almadan otomatik alır ve kalan bütçeyi aşan talebi harcama yapılmadan onaya düşürür. Bu yapıyı mevcut sistemlerinize bağlı kurmak için kurumsal çözümler sayfamıza göz atabilir ya da süreçlerinizi anlatıp teklif alabilirsiniz.

Projenizi Hayata Geçirelim

Web sitesi, mobil uygulama veya kurumsal yazılım projeniz için ücretsiz danışmanlık alın.

Ücretsiz Teklif AlKurumsal Çözümler hizmetimizi inceleyin